Rijnvliet: de eetbare woonwijk

In de Utrechtse wijk Rijnvliet ontwikkelt Van Wanrooij samen met de gemeente Utrecht en andere partners een eetbare woonwijk volgens de principes van het voedselbos. Het is een voorbeeld van een gebiedsontwikkeling waar wonen, recreëren, voedsel en natuur gecombineerd worden tot een échte gezonde leefomgeving.

Rijnvliet is nog volop in ontwikkeling, maar de eetbare natuur ontpopt zich al aardig in de omgeving van de eerste paar honderd nieuwe woningen. Op iedere hoek van de straat zie je fruitbomen, notenbomen, eetbare hagen en struiken met bessen. De eetbare woonwijk begint zijn vruchten af te werpen.

Gé: “Utrecht ontwikkelt zich als dé stad van ‘Gezond Stedelijk Leven voor Iedereen’. Toen in 2016 het bestemmingsplan van Rijnvliet werd vastgesteld, hadden een aantal omwonenden het idee om er een eetbare woonwijk van te maken. Dat paste natuurlijk perfect bij de ambitie van de stad. We zijn gaan onderzoeken hoe we van het openbaar groen een plek konden maken om te verblijven, om samen voor te zorgen en om samen uit te plukken.

Als je in een voedselrijke omgeving woont, daagt dat uit om er iets mee te doen. We stimuleren meer beweging door een beter ingerichte openbare ruimte te creëren met natuurlijke speelplekken, wandelroutes, fietsstraten en informele natuur. Het voelt hier in Rijnvliet bijna als landelijk wonen in de stad. Wonen mét natuur was ook een nadrukkelijke wens van de bewoners die aan de randen van de wijk wonen.”

Sebastiaan: “Het voedselbosprincipe stimuleert bewoners om iets met de natuur voor hun deur te doen. Kinderen kunnen veilig buiten spelen, je overburen ontmoet je in de boomgaard, tijdens een wandeling pluk je een veldboeketje en bij de gezamenlijke composthoop haal je compost om de bodem in je tuin te verbeteren. Het zijn enkele voorbeelden van gezond gedrag die we met de ruimtelijke opzet en inrichting van Rijnvliet willen stimuleren. Dat is echt heel goed gelukt bij deze gebiedsontwikkeling.”

Over Rijnvliet

Aan de zuidkant van Leidsche Rijn verrijst de nieuwe woonwijk Rijnvliet. In deze wijk ontwikkelt Van Wanrooij zo’n 850 woningen in diverse deelplannen. De wijk wordt ontworpen volgens het principe van het voedselbos, met veel groen en water. Het is misschien wel de eerste échte eetbare woonwijk van Nederland. Rijnvliet ligt op steenworp afstand van Leidsche Rijn Centrum, de binnenstad van Utrecht en alle uitvalswegen.

Marnix: “Samen met omwonenden en nieuwe bewoners, verenigd in de Groene Longen van Rijnvliet, en voedselbosdeskundige Xavier San Giorgi, is een idee van de eetbare woonwijk vertaald in een ambitiedocument. Het integreren van voedselbosprincipes in de openbare ruimte is vernieuwend. In iedere straat staat iets eetbaars. Het werkt rustgevend en is educatief. Het zorgt dat je bewuster bezig bent en het is eenvoudiger te onderhouden dan je denkt.

Voedsel kan het jaar rond geoogst worden, waardoor de productie op peil blijft. Snoeien is beperkt nodig en bevordert de verdere ontwikkeling van de eetbare woonwijk. Dat je er gezamenlijk mee bezig bent geeft de wijk een sociaal karakter en dat helpt de gemeente weer bij het beheer van de openbare ruimte. Het zou mooi zijn als dat begeleid gaat worden door een enthousiaste voedselboswachter.”

Gé: “Je kunt op papier een heel mooi plan maken en iedereen erbij betrekken, maar een gezonde leefomgeving ontstaat alleen maar als je de ambities waarmaakt. Dat gaat van stedenbouwkundige opzet tot het ontwerp van de woningen en van de keuze voor de beplanting tot het beheer en onderhoud van de openbare ruimte.

Een standaard woonwijk heeft standaard bomen en gras. Maar de aanleg van eetbaar groen vraagt van ontwerp tot en met beheer bijzondere aandacht. Daar moet je gezamenlijk veel tijd in steken. Het proces is een ontdekkingstocht, maar onze gezamenlijke visie geeft structuur en houvast. Als je hier rondloopt, zie je al duidelijk het resultaat.”

Educatieve straatnamen

De straatnamen in de wijk krijgen de naam van de eetbare gewassen die in de betreffende straat worden geplant. Onder de straatnaam komt een educatief onderschrift.

Marnix: “Er komt een enorme diversiteit aan bomen en beplanting in de verschillende buurten. Zo staan er vooral vruchtdragende bomen en planten in het zuidelijke deel van Rijnvliet. In het oosten staan voornamelijk bomen en planten met noten en in het westen van het plan kun je vooral veel eetbare bloemen vinden.

Centraal in het plan komt een intensiever voedselbos van bijna 5.000 m2 die aansluit op een oude boomgaard in het noorden van het plan. Een rondje door de buurt levert je genoeg ingrediënten op voor een heerlijk gerecht!”

Sebastiaan: “Je ziet dat steeds meer mensen waarde hechten aan een gezonde leefomgeving. Het wordt zelfs een steeds belangrijker argument om in Rijnvliet te gaan wonen. Mensen kiezen er bewust voor. Ik vind het mooi dat we die uitstraling meteen vanaf het begin goed hebben neergezet. De nieuwe woningen staan langs een groene, waterrijke hoofdstructuur die met de fasering van het project is meegegroeid.

Alle keuzes die we per fase maken, nemen we weer mee in de verdere ontwikkeling van de wijk. Zo groeit het voedselbosprincipe langzaam door naar een volwassen concept. Als Rijnvliet straks af is, dan gaat dit project de boeken in als de eerste eetbare nieuwbouwwijk van Nederland. Daar mogen we met z’n allen best trots op zijn.”

De eetbare woonwijk in 3 waarden

1. Voedselwaarde
De bomen, struiken, kruiden, klimmers en bodembedekkers die in Rijnvliet aangeplant worden, hebben bijna allemaal iets eetbaars. Verschillende bloemen, noten, blad en vruchten zijn het jaar rond te plukken.

2. Natuurwaarde
Diversiteit in planten en struiken is een belangrijke voorwaarde voor veel dieren. Ze bieden onderdak, voedsel en vaak ook een plek om hun jongen groot te brengen. Hun aanwezigheid versterkt het ecosysteem in de woonwijk.

3. Recreatiewaarde
In de wijk komen verschillende plekken waar je een wandelingetje kunt maken, waar kinderen veilig kunnen spelen en waar je samen met buurtgenoten fruit kunt plukken. Ook voorbijgangers kunnen op de bankjes heerlijk genieten van een gezonde leefomgeving.